Bouwkundig detailleren voor tekenaar en ontwerper:

Functionele torens.

Voor de volgende onderwerpen ga naar:

voor de traditionele verdedigings- en kerktorens   

watertorens;
televisietorens;

vuurtorens;
verkeerstorens Schiphol;

uitkijktorens;
brandtorens;
 

Thans bewaren we water in grote reservoirs of voorraadkelders en houden we de benodigde druk op het waterleidingnet in standmet pompen.

Steeds meer watertorens verliezen daardoor hun oorspronkelijke functie.

Ze hebben daarom dan ook vaak alleen toekomst als ze een nieuwe economische bestemming krijgen, bijvoorbeeld als woning of kantoor.

Dat stelt geheel andere eisen aan het gebouw. Denk aan extra daglicht, sanitaire voorzieningen en meer leefcomfort.
Met kennis van zaken kan dit soort veranderingen op een goede manier worden vormgegeven, met respect voor de cultuurhistorische en architectonische waarden van het monument.
Juist de karakteristieke kwaliteiten kunnen de toren in zijn nieuwe functie meerwaarde bieden.

Maar helaas éen standaardrecept bestaat niet, want monumentenzorg is doorgaans maatwerk.
Toch zijn er algemene uitgangspunten en tips te geven om een verbouwing of herbestemming succesvol te laten verlopen.

De brochure "een toekomst voor watertorens" van cultureelerfgoed.nl laat zien hoe je de verbouwing en herbestemming van een monumentale watertoren kan aanpakken.

Radio- en televisietorens zijn echte torens: net als kerktorens of watertorens zijn ze niet gebouwd voor het herbergen van mensen.
Maar anders dan kerktorens of zelfs watertorens, die ondanks hun overeenkomst in functie een wonderlijke diversiteit kennen, doen televisietorens geen enkele poging om iets anders te zijn dan televisietorens.
Bij radio- en televisietorens zoekt men vergeefs naar verfraaiende toevoegingen.
Onveranderlijk zijn ze strenge ingenieurswerken die het functionalistische ideaal benaderen.
Maar binnen het beperkte vocabulaire van 'betonnen schacht, ringen en stalen spriet' kennen ook radio- en televisietorens een verrassende diversiteit die laat zien dat het functionalistische adagium 'form follows function' nooit tot dezelfde oplossing leidt.
 

 

noot !
televisietorens zijn dus (betonnen) torens met daarop een (stalen) zendmast.

Gedurende deze 15 jaren werden 6 tot 10 vluchten per dag verwerkt, met een gemiddelde van 325 passagiers per dag. Heden ten dage (2011/12) is dat ongeveer 1.124 vluchten per 24 uur en dit aantal neemt nog steeds toe.

Verbouwing radartoren naar Toren-West (2001-2002)

In 2002 stond de operationele ingebruikname van de huidige vijfde start- en landingsbaan 5P ingepland.
Het beperkte zicht vanuit de verkeerstoren op Schiphol Centrum op deze baan, leidde tot het besluit om de al aanwezige radartoren nabij de nieuwe 5 baan uit te breiden tot een gecombineerde verkeersleiding- en radartoren.

Ten behoeve van de nieuwe functie werd van de bestaande toren de Radome-koepel en de radar verwijderd. Op de betonnen schacht, welke was opgebouwd uit cilindervormige betonelementen met een buitendiameter van 2,9 m, werd een nieuwe opbouw geplaatst waarin de benodigde ruimten voor de technische installaties en de verkeersleiders werden ondergebracht.
De technische- en verblijfruimtes in de toren zijn bereikbaar middels een interne spiltrap in de schacht en een externe lift langs de nieuwe geleidingsconstructie buiten de schacht.

Toevoeging staalconstructie aande bestaande betonschacht.
Deze nieuwe opbouw wordt behalve door de oorspronkelijke bestaande betonschacht thans ook ondersteund door een staalconstructie aan de buitenzijde die tegelijkertijd de stabiliteit van de gehele toren waarborgt.

Voorbeeld:      De Belvédère van Oranjewoud is het gelijknamige parkgebied ten oosten van Heerenveen.
(Belvedère betekent mooi uitzicht.    In beginsel verwijst de term naar een locatie die een mooi uitzicht biedt of het bouwwerk op die plek.)

Toren geschiedenis.
Andreas Willem Tjaarda liet in 1917 op de ‘Berg van Brongerga’, een klein heuveltje van bijna tien meter hoog, een houten uitkijktoren bouwen.
In 1924 werd deze constructie wegens bouwvalligheid vervangen door een toren van gewapend beton.
De achtkante uitkijktoren heeft negen trappen van twaalf treden en een hoogte van achttien meter.
Met de hoogte van het heuveltje erbij opgeteld is de ooghoogte van een persoon op de toren bijna dertig meter boven het maaiveld.
Ook deze toren raakte in verval, maar in plaats van sloop werd de belvedère na zeventig jaar gerestaureerd.

Luchtwachttorens:
In de Koude Oorlog bevonden zich honderden luchtwachttorens verspreid over Nederland en Duitsland. Hiermee hoopte men vijandelijke vliegtuigen te kunnen waarnemen die onder de radar-hoogte zouden kunnen vliegen.
Ongeveer de helft van alle uitkijkposten werden ingericht op bestaande gebouwen maar voor de overigen werden, door het Centrale Bouwbureau der Genie, voor dit doel speciale torens van geprefabriceerde betonnen raatbouwelementen ontworpen .

En om niet te vergeten:
De houten wachttorens rondom de concentratiekampen uit de 2e wereldoorlog.

Brandtorens:

Een bosbeheerder hield vroeger terdege rekening met het risico van bosbrand. Tussen de percelen liepen brandpaden en in de boswachterij stond gereedschap klaar om uit te rukken als dat nodig was
en vanuit strategisch opgestelde brandtorens, van waaruit de coördinaten van een brand konden worden bepaald, hield een brandwacht de natuur in de gaten.
 

In de jaren zestig stonden er op de Veluwe 21 brandtorens.
Hiervan is, omdat het Bosbrandweer Comité de bos- en heidebranden begin jaren negentig met vliegtuigbewaking wist op te sporen, alleen de in 1949 gebouwde toren op het Rozendaalse Veld, ten noorden van Velp, met thans een in 2023 toegekende gemeentelijke monumentenstatus nog over.
 

 

Surveilleren in de toren was best moeilijk. Degene die dat deed moest uren over de heide turen om te zien of er ergens brand uitbrak.

bron tekst:   Landleven Magazine juli 2023
Alle brandtorens hadden een vaste telefoonverbinding. Als je iets zag, belde je vanuit het huisje (het op 35 meter hoogte bevindende uitkijkpunt van de toren) met de centrale brandweer in Apeldoorn. Als je brand vermoedde, stak je je hoofd door het luik en gaf je door op hoeveel gradenje de rook zag. De brandweercentrale maakte een kruispeiling met een andere brandtoren en bepaalde de locatie.